Preoperative PSA velocity and the risk of death from prostate cancer after radical prostatectomy. D'Amico AV, Chen M-H, Roehl KA, Catalona WJ. New Engl J Med (Jul) 2004; 351: 125.

Jedną z metod postępowania w ograniczonym do gruczołu krokowego raku jest ścisła obserwacja. Dotyczy to przypadków, gdy pacjent i lekarz dochodzą do wspólnego wniosku, że potencjalne objawy uboczne leczenia przeważają nad spodziewanymi korzyściami. Przeprowadzone jeszcze w okresie przed rozpowszechnieniem oznaczeń stężenia specyficznego dla stercza antygenu (PSA - Prostate Specific Antigen) badanie wykazało, że całkowite przeżycie mężczyzn z rakiem prostaty w stadium T1b (12%), T1c (12%) lub T2 (76%) było u chorych leczonych operacyjnie i chorych starannie obserwowanych porównywalne, aczkolwiek oszacowane ryzyko zgonu z powodu raka gruczołu krokowego było w tej drugiej grupie większe. Dziś, większość mężczyzn z ta postacią raka, zgłasza się z powodu podwyższonego stężenia PSA i w chwili rozpoznania ma guz niewyczuwalny przy badaniu (stadium T1c). Fakt, że wykrywa się obecnie wcześniejsze stadia nowotworu, sprawia, że konieczne staje się powtórzenie wielu przeprowadzonych do tej pory badań klinicznych, w celu ponownej oceny skuteczności różnych metod leczenia.

Liczne badania wykazały, że samo tempo wzrostu stężenia PSA, jeszcze przed rozpoznaniem raka, może być pomocne w przewidywaniu stopnia zaawansowania nowotworu, a być może także nawrotu choroby po leczeniu pooperacyjnym. Jednakże, nie wszyscy chorzy z nawrotem choroby giną z powodu raka gruczołu, gdyż w grupie tej częste są również inne przyczyny zgonów, zwłaszcza w przypadkach o dłuższym przebiegu. Celem pracy była ocena czy szybkość narastania stężenia PSA w ciągu roku poprzedzającego rozpoznanie nowotworu, a także wysokość stężenia PSA w czasie jego rozpoznania, stopień w skali Gleasona, i stadium jego zaawansowania, mogą ułatwić przewidzenie zgonu z powodu raka stercza lub zgonu ze wszystkich przyczyn, u mężczyzn po radykalnej prostatektomii.

Badaniem objęto 1095 chorych z ograniczonym do stercza rakiem w stadium T1c-T2, leczonych za pomocą radykalnej prostatektomii w jednym ze szpitali w ST. Louis w latach 1989-2002. Średni wiek badanych wynosił 65.4 lat (43.3-83.5 lat); 71% z nich było w stadium T1c choroby i u 95% stężenie PSA nie przekraczało 10.0 ng/ml (średnio 4.3 ng/ml). Chorych obserwowano przez kilka lat (mediana nieco ponad 5 lat).

Badanie wykazało, że po 7 latach od czasu wykonania zabiegu, chorzy z rocznym przyrostem PSA > 2.0 ng/ml umierali szybciej, zarówno z powodu raka stercza (p<0.001), jak i z powodu wszystkich przyczyn łącznie (p=0.01). Okres przeżycia korelował również ze stężeniem PSA w chwili rozpoznania, (p=0.01), stopniem 8, 9 lub 10 w skali Gleasona (p=0.02), i klinicznym stadium choroby T2 (p<0.001).

Badanie to ma ważne implikacje kliniczne. Po pierwsze, mężczyźni z szybszym przyrostem stężenia PSA niż 2 ng/ml, powinni być brani pod uwagę jako kandydaci do randomizowanych badań klinicznych, badających skuteczność skojarzonego leczenia operacyjnego i systemowego. Grupę tą charakteryzuje bowiem wysoka śmiertelność - w ciągu 7 lat po zabiegu, zależnie od stadium klinicznego choroby, stopnia w skali Gleasona i stężenia PSA w czasie rozpoznania, umiera do 28% chorych. Po drugie, biorąc pod uwagę tak duże ryzyko zgonu mimo leczenia operacyjnego, metoda ścisłej obserwacji zamiast tego leczenia nie wydaje się u tych mężczyzn najlepszym wyjściem. Istnieje pilna potrzeba przeprowadzenia randomizowanych prób klinicznych dla znalezienia optymalnych metod leczenia, które mogłyby poprawić przeżycie w tej grupie chorych.