Prof. dr hab. n. med Ewa Bernatowska, Kierownik Kliniki Immunologii IPCZD

---

Zapobieganie chorobom zakaźnym poprzez konsekwentną realizację szczepień ochronnych u dzieci zdrowych oraz w grupach ryzyka to najistotniejszy element działań profilaktycznych lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.

I stopień referencji

Lekarz rodzinny i lekarz pediatra winien realizować Program Szczepień Ochronnych w oparciu o rokrocznie aktualizowany kalendarz szczepień, wydawany w formie rozporządzenia przez MZiOS.

Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej powinien wykonywać w możliwie jak najszerszym zakresie szczepienia zalecane w grupach ryzyka.

II stopień referencji

W przypadku koniecznej konsultacji może korzystać z sieci Wojewódzkich Poradni Konsultacyjnych Szczepień. Poradnie te udzielają w szerokim zakresie porad dotyczących szczepień ochronnych, w tym układają indywidualny kalendarz szczepień.

III stopień referencji

Ustalenie zaleceń dotyczących szczepień w grupach ryzyka odbywa się w wysokospecjalistycznych ośrodkach, instytutach i akademiach medycznych, gdzie lekarze specjaliści z poszczególnych dziedzin zajmują się długofalową opieką nad przewlekle chorymi pacjentami. Wątpliwości dotyczące bezpieczeństwa i efektywności szczepień wynikające z przewlekłego przebiegu choroby mogą konsultować w Poradniach Immunologii Klinicznej, które zajmują się kwalifikacją do szczepień w oparciu o ocenę stanu odporności oraz wykonują niezbędne szczepienia często szczepionkami nierejestrowanymi. Wątpliwości dotyczące stanu uodpornienia pacjenta stanowią najczęstszą przyczynę zwolnień ze szczepień.

Poradnia Immunologii Klinicznej Instytutu "Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka" realizuje szczepienia ochronne zalecane u dzieci z pierwotnymi i wtórnymi niedoborami odporności, brakiem śledziony, w okresie leczenia immunosupresyjnego, przed i po przeszczepie narządów i szpiku kostnego. Wykonywane są również szczepienia u dzieci z reakcją anafilaktyczną na białko jaja kurzego oraz we wszystkich innych grupach ryzyka. Poradnia udziela również konsultacji w ocenie niepożądanych odczynów poszczepiennych.

Choroby infekcyjne, najczęściej bakteryjne i wirusowe, mające zwykle łagodny przebieg u osób zdrowych, znacznie ciężej przebiegają u osób przewlekle chorych, komplikując leczenie choroby zasadniczej, doprowadzając niejednokrotnie do zgonu.

Szczepienia przeciwko powszechnym patogenom zakażeń dróg oddechowych dotyczą bardzo wielu grup pacjentów przewlekle chorych oraz osób z otoczenia chorego.

Ze względu na doniosłość tych szczepień w ochronie pacjentów przewlekle chorych w oparciu o zalecenia WHO i MMWR (Morbidity and Mortality Weekly Report, April 4, 1997 /vol 46/ No RR-8) zamieszczamy poniżej wskazania do ich stosowania.

Szczepienia przeciwko Haemophilus influenzae typu b i Streptococcus pneumoniae obejmują następujące grupy przewlekle chorych:

• Chorzy z niedokrwistością sierpowatą (postać homozygotyczna).
• Chorzy z przewlekłą samoistną małopłytkowością.
• Chorzy bez śledziony lub ze znacznym upośledzeniem jej funkcji.
• Przewlekłe choroby nerek i zespół nerczycowy.
• Niedobory odporności lub immunosupresja wywołana przebiegiem choroby lub leczeniem:
  • pierwotne niedobory odporności,
  • nosiciele wirusa HIV oraz chorzy na AIDS,
  • białaczka, chłoniak, choroba Hodgkina, białaczka szpikowa, uogólniona choroba nowotworowa,
  • przeszczep narządów i szpiku kostnego.
• Przewlekłe choroby serca.
• Przewlekłe choroby płuc, w tym astma sterydozależna.
• Przewlekłe choroby wątroby, w tym marskość.
• Cukrzyca.

  Profilaktyka zakażenia wirusem grypy
  
  Większość przypadków grypy spowodowana jest przez wirusy typu A i B. Wirus typu A jest powodem epidemii. Grypa spowodowana wirusem B występuje w okresach, gdy zmniejsza się inwazyjność wirusa typu A. Przebieg zakażeń wywołanych przez ten wirus ma przebieg łagodniejszy.
  
  Szczepienia zalecane są każdego roku osobom, u których grypa może mieć szczególnie ciężki przebieg ze względu na proces chorobowy.
  
  W związku z tym szczepienia przeciwko grypie zalecane są w poniższych stanach chorobowych:

  • przewlekłe choroby dróg oddechowych, w tym astma,
  • przewlekłe choroby serca,
  • przewlekłe choroby nerek,
  • cukrzyca,
  • immunosupresja spowodowana leczeniem lub chorobą, w tym osoby z brakiem i dysfunkcją śledziony.

  Szczepienia zalecane są w grupach osób szczególnie narażonych na zakażenia wirusem grypy:

• osoby starsze, powyżej 65. roku życia, które jednocześnie powinny otrzymać raz na 5 lat szczepionkę przeciwko Streptococcus pneumoniae,
• osoby z otoczenia osób przewlekle chorych,
• pracownicy służby zdrowia,
• dzieci i dorośli z domów opieki,
• pracownicy szkolnictwa, handlu, transportu i budownictwa,
• inne grupy przebywające w dużych skupiskach ludzkich oraz osoby pracujące na otwartej przestrzeni.