Safety and immunogenicity of a recombinant multivalent group A streptococcal vaccine in healthy adults. First phase trial. Kotloff KL, Coretti M, Palmer K, et al. JAMA (Aug) 2004; 292: 709-715.

Zakażenia paciorkowcami grupy A i ich powikłania stanowią istotną przyczynę zgonów na całym świecie. Wg WHO ok. 12 milionów osób ma chorobę reumatyczną, z czego ok. 400 000 umiera każdego roku. Próby opracowania skutecznej szczepionki rozpoczęły się już przed ponad 70 laty. Przez wiele lat, poszczególne eksperymentalne szczepionki były skierowane przeciw białku M, zlokalizowanemu na powierzchni bakterii, będącemu głównym antygenem protekcyjnym paciorkowców grupy A. Niestety, szczepionki te reagowały krzyżowo z tkankami pacjenta. Po bardzo kontrowersyjnym badaniu, przeprowadzonym w latach 60-tych, w którym stwierdzono wzrost zachorowań na chorobę reumatyczną u szczepionych dzieci, w porównaniu z zachorowalnością w przeszłości, próby kliniczne wyprodukowania szczepionki przeciw paciorkowcom grupy A zawieszono. Podjęto je w latach 80-tych, kiedy udało się oddzielić specyficzny dla tych bakterii, immunogenny komponent białka M od odpowiedzialnych za reakcje krzyżowe epitopów. Powstało rekombinowane białko z połączonych fragmentów białek M, charakterystycznych dla 6 serotypów, najważniejszych pod względem epidemiologicznym, paciorkowców grupy A: M24, M5, M6, M19, M1 i M3. Szczepy te odpowiadają za ok. 30% przypadków zapaleń gardła i ok. 56% przypadków gorączki reumatycznej w USA.

Przedstawiane badanie 1 fazy, miało charakter pilotażowy. Jego celem była ocena bezpieczeństwa i immunogenności wzrastających dawek opisanej heksowalentnej szczepionki przeciw paciorkowcom grupy A. Przeprowadzono je u 28 zdrowych ochotników w wieku 18-50 lat, w Baltimore, w latach 1999-2003, którym podano trzy kolejne domięśniowe wstrzyknięcia albo 50 μg (n=8), albo 100 μg (n=10), albo 200 μg (n=10) szczepionki. Początkowo wstrzyknięcia miały miejsce w 0, 28 i 56 dniu badania, a później w 0, 28 i 112 dniu. Bezpieczeństwo oceniano badając powstawanie przeciwciał reagujących krzyżowo z innymi tkankami, a immunogenność za pomocą metody ELISA i oceny aktywności bakteriobójczej osocza oraz zdolności do opsonizacji i fagocytozy.

W ciągu roku starannej obserwacji nie stwierdzono poważnych objawów ubocznych, w tym powstawania przeciwciał reagujących krzyżowo z tkankami. Stosowana w najwyższych dawkach, szczepionka spowodowała geometryczny wzrost miana przeciwciał przeciw wszystkim 6 komponentom białka M (dla wszystkich p<0.01) i przeciwciał opsonizujących przeciw 5 z 6 komponentów (p<0.05), a także wzrost aktywności bakteriobójczej osocza o co najmniej 30% w 55% przypadków.

Jest to pierwsza obserwacja, dowodząca, że białko stanowiące hybrydę, może być zastosowane w wywoływaniu odpowiedzi immunologicznej, specyficznej w stosunku do kilku antygenów, i że powstające w ten sposób przeciwciała mają aktywność opsonizującą.