Przewodnik Lekarza 2004; Nr 5(65): 14 – 25.

Anna Zubrzycka-Sienkiewicz

Ból w chorobach reumatycznych jest na ogół bólem przewlekłym, choć może mieć również charakter ostry, jak np. w ataku dny. Wyróżnia się 2 rodzaje bólu przewlekłego: ból receptorowy i ból niereceptorowy. W obrębie bólu niereceptorowego znajdują się ból: neuropatyczny i psychogenny.

W chorobach reumatycznych ból ma najczęściej charakter receptorowy (nocyceptywny). Jego przyczyną są: zapalenie, utrata chrząstki kostnej, napięcie mięśni, podrażnienie lub ucisk nerwu, mikrozłamania kostne lub wyrośla, naprężenia i naderwania struktur okołostawowych, ból rzutowany, wieloobjawowy miejscowy zespół bólowy (dawniej odruchowa dystrofia współczulna).

Podstawowym mechanizmem powstawania bólu jest uwrażliwienie (obniżenie) progu bólowego przez substancje wytwarzane w toku zapalenia, głównie prostaglandyny. Prostaglandyny pełnią kluczową rolę w zapoczątkowaniu hiperalgezji, zarówno pierwotnej, jak i wtórnej. Ponadto ważną rolę w powstawaniu bólu odgrywa hamujący zstępujący szlak antynocycepcji. Neuromediatorami antynocycepcji są: GABA (kwas γ-aminomasłowy), serotonina, endogenne opioidy.

Podstawową zasadą terapii bólu w chorobach reumatycznych jest leczenie chorego, a nie tylko samego bólu. Konieczne jest ustalenie przyczyny pierwotnie wyzwalającej ból, a następnie leczenie choroby podstawowej i bólu. W chorobach zapalnych zasadnicze znaczenie ma opanowanie procesu zapalnego i spowolnienie choroby, zaś w chorobie zwyrodnieniowej celem jest ustąpienie bólu.

Leczenie przeciwbólowe jest prowadzone zgodnie z obowiązującą drabiną analgetyczną i uwzględnia leki adjuwantowe: przeciwdepresyjne, przeciwdrgawkowe, preparaty obniżające napięcie mięśniowe, leki miejscowo znieczulające i inne, w tym przeciwdziałające niekorzystnym działaniom preparatów przeciwbólowych, a także terapię psychologiczną, fizjoterapię, w tym przezskórną elektrostymulację nerwów (TENS) i uzupełniające metody leczenia.

W pracy omówiono takie preparaty stosowane w chorobach reumatycznych, jak: paracetamol, niesteroidowe leki przeciwzapalne, koksyby, opioidy, preparaty stosowane miejscowo (kapsaicyna, kwas hialuronowy i kortykosteroidy stosowane dostawowo lub okołostawowo). Wymieniono również preparaty, które znajdują zastosowanie w terapii bólu neuropatycznego.

 Imed