Polskie Archiwum Medycyny Wewnętrznej 2004; Tom 111; Nr 5: 603 – 608.

Roman Junik, Joanna Kłubo-Gwieździńska

W niniejszej pracy przedstawiono zaburzenia funkcji gruczołów dokrewnych wynikające z nadużywania alkoholu. Alkohol może wpływać na homeostazę hormonalną poprzez bezpośrednie toksyczne działanie na narządy lub też pośrednio poprzez aktywację lub hamowanie osi hormonalnych, zmiany metabolizmu wątrobowego hormonów. Narządem najbardziej wrażliwym na toksyczne oddziaływanie alkoholu są gonady.

Bardzo częste u osób nadużywających alkoholu są zaburzenia gospodarki węglowodanowej pod postacią hipoglikemii. Do przewlekłych następstw nadużywania alkoholu należy przewlekłe alkoholowe zapalenie trzustki zaburzające endokrynną i egzokrynną funkcję trzustki i prowadzące do powstania cukrzycy wtórnej. Alkohol jest także czynnikiem ryzyka cukrzycy typu 2.

Częste u pacjentów nadużywających alkoholu są również zaburzenia funkcji tarczycy. Najczęściej obserwuje się obniżone stężenie fT4, fT3, a u 1/3 pacjentów osłabioną odpowiedź TSH po stymulacji TRH.

Kolejnym narządem, którego czynność może ulec zaburzeniu pod wpływem alkoholu są przytarczyce. Możliwe jest tu wystąpienie zarówno niedoczynności, jak i nadczynności przytarczyc.

Ważnym narządem, którego funkcja ulega zaburzeniu pod wpływem alkoholu jest przysadka. Do obserwowanych nieprawidłowości należą: 1/ będące wynikiem nadużycia alkoholu przejściowe zahamowanie wydzielania wazopresyny skutkujące zwiększoną diurezą, retencją wody i sodu, 2/ wzrost wodnej przestrzeni pozakomórkowej, między innymi wskutek rozwoju rzekomego zespołu Cushinga w przebiegu przewlekłego alkoholizmu; 3/ hiperprolaktynemia w wyniku hamowania wydzielania dopaminy i jej konsekwencje w postaci zespołu galactorrhoea-amenorrhoea u kobiet i ginekomastii, zmniejszenia libido, impotencji u mężczyzn; 4/ rozwój tzw. rzekomego zespołu Cushinga i podwzgórzowy brak miesiączki w efekcie zaburzenia funkcjonowania osi podwzgórze – przysadka – nadnercza.

Hipogonadyzm obserwowany u osób uzależnionych od alkoholu jest wynikiem zaburzeń osi podwzgórze – przysadka – gonady i bezpośredniego toksycznego wpływu alkoholu na gonady. Umiarkowany hiperestrogenizm u mężczyzn nadużywających alkoholu jest konsekwencją tzw. feminizacji wątroby.

Innym istotnym zaburzeniem związanym z alkoholizmem jest wzrost ryzyka wystąpienia osteoporozy, w tym wzrost 2,8 krotny ryzyka złamania szyjki kości udowej i 4-krotny złamania żeber. Niekorzystne zmiany metabolizmu tkanki kostnej są odwracalne po dwuletnim okresie abstynencji.